Ik spreek ze wekelijks. Vrouwen die zichzelf niet meer herkennen, in de spiegel en in bed. Ze slapen slecht, ontploffen om kleine dingen en aanraking komt ineens te dichtbij. De zin is weg. Intimiteit en seks rond de overgang voelen voor veel vrouwen ineens totaal anders, en ze denken dat het aan hen ligt.
“Ik ben blijkbaar a-seksueel geworden.”
“Er klopt iets niet meer met mij, ik ben stuk…”
Terwijl je helemaal niet stuk bent. Je bent losgekoppeld. Je lijf verandert, het ervaart grote hormonale veranderingen, en het praat ineens terug. Nergens zo duidelijk als in intimiteit.
In het kort
Intimiteit en seks rond de overgang veranderen omdat oestrogeen, progesteron en testosteron dalen, en omdat ook je slaap, je stress en je relatie meedoen. Je verlangen is daardoor niet weg, maar anders geworden: bij veel vrouwen werkt het responsief en heeft het meer tijd, veiligheid en ontspanning nodig. Wat helpt bij seks in de overgang is vertragen, aanraking zonder verwachting, het orgasmedoel loslaten en goed zorgen voor je slaap en je zenuwstelsel. Bij droogte of pijn helpen ruim glijmiddel en opwarmtijd, en hormoontherapie onderzoek je samen met een arts die zich in de overgang heeft verdiept.
Herken je iets hiervan?
- Je verlangen is weg, of komt in ieder geval niet meer vanzelf.
- Je opwinding komt trager op gang dan vroeger.
- Aanraking voelt overweldigend, of juist vlak. Ook van iemand van wie je houdt.
- Je checkt uit tijdens seks en drijft weg in je hoofd.
- Je slaapt slecht, bent sneller prikkelbaar en je emoties zitten dichter aan de oppervlakte.
- Seks uit plicht of uit gewoonte lukt gewoon niet meer.
- Je herkent jezelf niet meer in de spiegel.
- Vrijen voelt droger of gevoeliger, of penetratie doet pijn.
Dat zijn geen alarmbellen, het zijn wegwijzers. In deze blog lees je wat er rond de overgang écht in je lijf gebeurt, waarom intimiteit anders gaat voelen en wat je kunt doen om weer bij je lust te komen. Alleen of samen.
Wat is de overgang eigenlijk?
Veel vrouwen (en mannen) weten niet precies wat de overgang is. Veel termen worden door elkaar gebruikt. Eerlijk is eerlijk: ik wist het vroeger ook niet zo goed. De overgang kent vier fasen.
- Pre-menopauze. De periode vóórdat je overgangsklachten ervaart. Er kunnen al hormonale schommelingen zijn, vaak merk je subtiele veranderingen in stemming of energie, nog zonder duidelijke lichamelijke signalen.
- Perimenopauze. Dé overgang zoals we die kennen: de jaren rondom de menopauze waarin de klachten beginnen. Het aantal eicellen neemt af, je oestrogeen daalt en je lichaam verandert van vruchtbaar naar niet meer vruchtbaar.
- Menopauze. Het moment van je allerlaatste menstruatie. Dat weet je pas zeker als je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest.
- Postmenopauze. De fase daarna. Je eierstokken maken geen oestrogeen meer, dus je lichaam moet het hebben van de productie door je bijnieren en je vetweefsel. Je lijf zoekt een nieuwe balans, en dat kan gemiddeld twee tot vijf jaar duren.
Wil je de fasen nog eens rustig nalezen, of doorsturen naar je partner? Lees dan ook de overgang uitgelegd, met tips voor koppels.
Per fase uitgelegd, met wat er in je lijf en in bed verandert: de vier fasen van de overgang.
Nog ongesteld en toch in de overgang?
Een van de grootste misverstanden die ik hoor: “Ik ben nog gewoon ongesteld en ik heb geen opvliegers, dus ik heb er nog geen last van.”
De menopauze is eigenlijk maar één dag in je leven: de dag waarop het precies twaalf maanden geleden is dat je voor het laatst menstrueerde. Alle jaren daarvoor heten de perimenopauze, en die fase kan al vanaf je dertigste of vijfendertigste beginnen. Al rond je 35e gaan veel vrouwen minder oestrogeen aanmaken, terwijl je nog gewoon regelmatig menstrueert.
Je kunt dus iedere maand ongesteld worden, geen nachtzweten of opvliegers hebben, en ondertussen al midden in een storm van hormonale veranderingen zitten. Omdat we die signalen niet goed (her)kennen, gaan veel vrouwen keihard aan zichzelf twijfelen. Waarom slaap ik ineens slechter? Waarom heb ik minder geduld? Waarom raakt mijn lijf sneller overprikkeld? En waarom heb ik wél behoefte aan intimiteit, maar komt mijn zin niet meer vanzelf?
Lees verder over nog ongesteld zijn en toch in de overgang zitten, en over de signalen van de perimenopauze die je niet herkent.
Wat gebeurt er met je lijf en je hormonen?
Tijdens de overgang daalt de productie van oestrogeen en progesteron. Ook testosteron daalt, al gaat dat geleidelijk. Het speelt mee in je seksuele drive, als een van de spelers, niet als de dirigent. Hormonen werken altijd samen, en ook je slaap, je stress, je relatie en je levensfase doen mee. Hormonen sturen ontzettend veel aan, van je slaap tot je stofwisseling. Dus het gaat niet alleen over je menstruatie, maar ook over je energie, je humeur, je lichaamstemperatuur, je stressreactie en je behoefte aan intimiteit.
Een paar dingen die veel vrouwen merken:
- Je slaapt slechter. Progesteron werkt in je lichaam als een natuurlijk kalmeringsmiddel. Als het daalt, blijft je brein aanstaan terwijl jij wilt slapen.
- Je zenuwstelsel staat sneller aan. De schommelingen in hormonen zetten je zenuwstelsel in een staat van alertheid. Daardoor voel je je onrustiger, ben je prikkelbaarder en raakt je nervus vagus, een belangrijke zenuw voor ontspanning, sneller uit balans.
- Je slijmvliezen veranderen. De huid van de vagina kan dunner worden. Dat kan leiden tot jeuk, droogheid of pijn bij het vrijen.
- Je stemming wisselt meer. Het vertrouwde ritme van je cyclus kan jarenlang veel grilliger worden. Niet alleen per maand, ook per week en per dag.
Jouw lichaam is niet stuk. Het zoekt een nieuwe balans.
Herken je vooral de schommelingen in je humeur? Lees dan 1001 versies van jou: stemmingswisselingen rond de overgang.
Waarom heb ik geen zin meer in seks in de overgang?
Dat vurige gevoel, dat wat je kent van vroeger, komt ook voort uit je hormonen. Als die hormonen verschuiven, verschuift dat hele gevoelsstuk mee. Dat is biologie. Het betekent niet dat je verlangen verdwenen is. Het is anders geworden.
Verlangen is (vooral voor vrouwen) heel afhankelijk van context. Van je lichaam en je hormonen. Van je levensfase. Van hoe je je voelt in je relatie. En van alles wat er buiten de slaapkamer tussen jullie gebeurt. Voel je je al langere tijd alleen in je relatie, slik je veel in of groeien jullie emotioneel uit elkaar? Dan kun je niet verwachten dat je lichaam daar bij de slaapkamerdeur ineens niets meer van weet. Je seksuele relatie staat niet los van de rest van jullie relatie.
Daarbij heeft je brein één vaste volgorde: eerst overleven, dan verbinden, dan genieten. Verlangen en seks zijn luxefuncties in de ogen van je zenuwstelsel. Ze krijgen pas ruimte als je systeem zich veilig genoeg voelt om te ontspannen. Een lichaam dat te weinig slaapt, gestrest is en minder oestrogeen aanmaakt, heeft letterlijk minder capaciteit voor opwinding.
Herken je dit al maanden? Lees dan ook “Het is al maanden zo, ik voel geen lust”.
Ik schreef hier een aparte blog over: geen zin in seks rond de overgang, dit zit erachter.
Responsief verlangen: zin die pas onderweg ontstaat
Lang niet iedereen loopt overdag rond met het spontane gevoel: ik heb zin in seks. Bij veel vrouwen werkt verlangen responsief. Er is tijd nodig. Schakeltijd, landingstijd, tijd om van je hoofd naar je lijf te zakken. En in de overgang heeft je lijf daar vaak nog méér van nodig dan vroeger.
Je kunt het zo zien: spontaan verlangen werkt als een thermostaat. Aan, en meteen warmte. Responsief verlangen werkt als een houtkachel. Eerst aanmaken en geduld hebben, maar dan komt er een diepere warmte. Het is net zo echt, net zo gezond en net zo sexy.
Dat betekent niet dat je tegen je zin in seks moet hebben om te ontdekken of de zin alsnog komt. Het betekent dat verlangen soms pas ontstaat nádat er iets is begonnen wat prettig voelt. Een aanraking. Naakt samen in bed liggen en elkaar strelen. Een kus. Tijd waarin je aandacht langzaam en zonder druk naar je lichaam verschuift.
Als je jarenlang denkt dat zin het startpunt van seks hoort te zijn, en je wacht tot je “het” voelt, dan concludeer je al snel: ik heb nou eenmaal weinig behoefte aan seks. Terwijl de interessantere vraag is: krijgt mijn verlangen eigenlijk genoeg kans om te ontstaan? Of zoals ik het vaak zeg: de vraag is niet waar je verlangen naartoe is, maar wat je verlangen nu nodig heeft om te kunnen bewegen.
En responsief verlangen is geen ziekte en geen label. Het is hoe het op dit moment in jouw systeem werkt.
Hoe je verlangen weer kan gaan bewegen, lees je in je libido terug na je 40e.
Herken je dit? Mijn boek Je Tweede Puberteit gaat over precies deze fase: wat elke vrouw moet weten over intimiteit rond de overgang.
Overgang of burn-out?
Wat ik veel te weinig hoor: de klachten van de overgang en die van een burn-out lijken sprekend op elkaar. Vermoeidheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid, concentratieproblemen, weinig energie, een gevoel van leegte en geen zin in seks.
Daardoor krijgen sommige vrouwen te snel de diagnose burn-out, terwijl er (ook) iets hormonaals speelt. Ze gaan aan de slag met rust en herstel, maar het hormonale fundament wankelt ondertussen door. En dan vraag je je af waarom je na een jaar “herstellen” nog steeds niet lekker in je vel zit. Het vraagt altijd om het hele plaatje: je zenuwstelsel én je hormonen.
Alle overeenkomsten en verschillen op een rij: overgang of burn-out, wat er écht speelt.
Vaginale droogheid en pijn bij seks in de overgang
Pijn bij penetratie en vaginale droogheid zijn zó herkenbaar voor vrouwen in en na de overgang. En veel vrouwen, maar vooral ook veel mannen, weten niet hoe vaak dit voorkomt. Wat kan helpen:
- Gebruik ruim glijmiddel of olie. Pak zoveel als je pakken kunt. Glijmiddel op waterbasis droogt vaak sneller op; veel vrouwen hebben goede ervaringen met vitamine E-olie.
- Neem de tijd om op te warmen. De clitoris is geen deurbel, het is een heel gebied, een soort vlinder. Het opwarmen van je vulva, clitoris en schaamlippen kost, zeker in deze fase, vaak twintig, dertig of veertig minuten.
- Laat penetratie even los. Masseer samen de buitenkant, met warme olie, een hand die er rustig op ligt of zachte bewegingen langs de opening van de vagina. Zo krijgt het weefsel de doorbloeding en aandacht die het nodig heeft.
Vergelijk het niet met hoe het vroeger was, en ga er ook niet van uit dat dit de komende tien of twintig jaar je lot is. Dat weten we niet. Kijk naar hoe het nu is, en wat je lijf nu nodig heeft.
En nog iets wat veel druk weghaalt, voor jou én je partner: nat worden is geen bewijs van zin. Je kunt verlangen en toch droog zijn, of vochtig worden zonder dat je zin hebt. Pijn is geen tegenwerking, het is communicatie. Je lijf vraagt je om te vertragen.
Meer over waarom het ontstaat en wat helpt: droogte en pijn bij seks rond de overgang.
Slaap: de stille vijand van je verlangen
Om vier uur ’s nachts klaarwakker en zwetend. En ’s avonds, als zijn hand op je been landt, alleen maar denken: écht niet. Zó herkenbaar. Zin is geen eerste levensbehoefte. Als je systeem moet kiezen tussen overleven en verlangen, wint overleven altijd.
Dalend progesteron haalt de kalmte weg en schommelend oestrogeen geeft nachtzweten. Hormonen verstoren je slaap en slaaptekort verstoort je hormonen weer. Een vicieuze cirkel, die ook je zin in seks in de overgang flink kan dempen. Daarom pak ik in mijn praktijk soms éérst de slaap aan, nog vóór de relatie.
Meer over slaap, nachtzweten en wat je zelf kunt doen: slecht slapen rond de overgang.
Lineaire en non-lineaire seks
De meeste stellen volgen onbewust een vast script: zoenen, strelen, voorspel, penetratie, orgasme, klaar. Een soort driegangenmenu. Dat script gaat uit van spontaan verlangen en geeft je lijf geen schakeltijd. Het rent van A naar B, terwijl jouw lijf nog bij de voordeur staat. Dat geeft druk, en druk sluit je lichaam af.
Non-lineaire seks is eerder een buffet. Je begint waar je wilt, stopt wanneer je wilt en slaat dingen over. Er is geen einddoel. Als het gaat om seks rond de overgang, is dit voor veel vrouwen misschien wel de belangrijkste verschuiving die er is. En ook voor hem is het vaak een opluchting, want het haalt de prestatiedruk weg.
Hormoontherapie: waarom zoveel vrouwen onterecht bang zijn
Als ik vrouwen vraag of hormoontherapie ooit is besproken, zie ik vaak angst. “Dat verhoogt toch het risico op borstkanker?” Die angst snap ik, maar hij is gebouwd op een oud Amerikaans onderzoek uit 2002. Daarin werd één specifieke combinatie van hormonen getest bij vrouwen van gemiddeld 63 jaar, ver voorbij de menopauze. De uitkomst werd daarna onterecht op álle vrouwen en álle hormonen geplakt.
De wetenschap is sindsdien veel verder, maar die kennis heeft nog lang niet elke spreekkamer bereikt. Onderzoek daarom wat hormoontherapie voor jou kan betekenen, samen met een arts die zich echt in de overgang heeft verdiept. Voel je je niet gehoord? Vraag een tweede mening. En weet: hormoontherapie kan een bodem zijn, maar een bodem is geen bestemming. Hormonen voeren het gesprek met je partner niet en halen de spanning niet uit je lijf.
Lees verder in hormoontherapie rond de overgang: waar komt de angst vandaan?
Wat helpt wél bij seks rond de overgang?
Je kunt verlangen niet terug forceren. Niet door vaker ja te zeggen, en niet door harder je best te doen. Dan dwing je jezelf, en dwingen is het tegenovergestelde van veiligheid. Wat wél werkt, gaat via je lijf en je zenuwstelsel:
- Vertraag. Beweeg langzamer dan je gewend bent en adem diep, tot in je buik. Niet de hoge borstademhaling die bij stress hoort.
- Aanraking zonder verwachting. Knuffelen, masseren, samen in bad, strelen zonder dat het ergens naartoe hoeft te leiden. Juist bij seks rond de overgang maakt dat het verschil.
- Haal het orgasmedoel weg. Vrijen zonder het “moeten” van een orgasme geeft je lijf de ruimte om te voelen in plaats van te presteren. Lees ook over non-lineaire seks, het geheim van echt verlangen.
- Geef je verlangen tijd. Twintig minuten lang mag er iets ontstaan, responsief, zonder dat er vooraf al zin hoeft te zijn.
- Wees mild met alcohol. Het lijkt ontspannend, maar het verstoort je hormoonbalans, maakt opvliegers erger, verhoogt je cortisol en maakt je slaap slechter.
- Zorg voor je zenuwstelsel. Lichaamswerk, ademhaling en beweging helpen je lijf te kalmeren, zodat er weer ruimte komt voor genot.
Intimiteit en seks rond de overgang als koppel
Dit proces draagt elke vrouw zelf, maar ze hoeft het niet alleen te doen. Maak het bespreekbaar vóórdat het escaleert. Wacht niet tot de spanning voelbaar is in de slaapkamer of in het dagelijks leven. Vragen die helpen: Hoe voel jij je in deze fase? Wat kan ik voor je betekenen? Wat verlang je van mij, fysiek, emotioneel en praktisch?
Intimiteit hoeft niet te verdwijnen, maar mag een andere vorm aannemen. Leg de focus op nabijheid en verbinding, niet op prestaties of op hoe het hoort. Zoek samen nieuwe rituelen: een vaste avondwandeling zonder telefoons, of een moment aan het einde van de dag waarop je vraagt: “Hoe was jouw dag écht?”
En als vrouw: deel wat er in je omgaat. Bijvoorbeeld zo: “Ik verlang nu niet fysiek naar seks, maar ik wil wel dichtbij je zijn. Ik wil niet dat we uit elkaar groeien.” Dat is óók verlangen. En dat houdt jullie bij elkaar.
Voor de partner: stemmingswisselingen zijn niet persoonlijk, ze worden hormonaal aangestuurd. Als haar energie op is, is dat geen afwijzing van jou. Blijf ook je eigen gevoel delen, zonder verwijt: “Ik mis je nabijheid soms. Hoe kunnen we daar samen vorm aan geven?”
Veelgestelde vragen over seks in de overgang
Is het normaal dat ik minder zin heb in seks in de overgang?
Ja, heel veel vrouwen ervaren minder zin in seks rond de overgang. Je hormonen, je slaap en je stressgevoeligheid veranderen, en daarmee verandert ook hoe je verlangen werkt. Vaak is het verlangen niet weg, maar heeft het meer tijd, veiligheid en ontspanning nodig om op gang te komen.
Komt mijn zin in seks terug?
Je verlangen is niet verdwenen, het is anders geworden. Het wordt nooit meer precies zoals vroeger, en dat hoeft ook niet. Als je stopt met forceren en je lijf de ruimte geeft, kan intimiteit zelfs dieper, wijzer, zachter en sterker worden dan ooit.
Vanaf welke leeftijd begint de overgang?
De eerste duidelijke klachten beginnen meestal tussen je 40e en 55e, maar de daling van oestrogeen is vaak al veel eerder ingezet, rond je 35e. De perimenopauze kan dus al beginnen terwijl je nog gewoon ongesteld wordt.
Wat helpt tegen pijn bij seks in de overgang?
Gebruik ruim glijmiddel of olie, neem twintig tot veertig minuten de tijd om op te warmen en laat penetratie gerust even los. Masseren aan de buitenkant geeft het weefsel de doorbloeding die het nodig heeft. Blijft het pijnlijk, bespreek dan ook met een arts wat er hormonaal mogelijk is.
Alles wat je moet weten, in één boek: Je Tweede Puberteit
Omdat zoveel vrouwen pas veel te laat horen wat er eigenlijk al jaren in hun lijf gebeurt, heb ik Je Tweede Puberteit geschreven. Wat elke vrouw moet weten over INTIMITEIT rond de OVERGANG.
Je eerste puberteit maakte je klaar voor de wereld van anderen. Je tweede maakt je klaar voor de wereld van jezelf. In 176 pagina’s en twaalf hoofdstukken lees je wat er gebeurt en wat je nodig hebt, onder andere over:
- de alarmsignalen van je lichaam, en wat ze je vertellen
- hoe jouw lijf werkt, zonder medisch jargon
- droogte en hormoontherapie
- je bekken opnieuw bewonen
- kracht en slaap
- self pleasure
- lineaire en non-lineaire seks, en hoe je dat in de praktijk brengt
- de vrouw die alleen staat
Geen medisch menopauzehandboek, maar een eerlijke, lijfgerichte gids met praktische oefeningen voor alleen en samen. Met of zonder partner.
Liever luisteren dan lezen? In aflevering 399 van Afvallen in de Overgang met Shirley Verduin en in aflevering 424 van de Positioneer Jezelf Podcast met Susan Veldkamp praat ik over intimiteit en seks rond de overgang. Wil je daarna alles rustig nalezen, met oefeningen voor alleen en samen? Dan is er mijn boek.
Liever lezen op je e-reader of telefoon? Bestel het e-book (€ 14,99). Meer over het boek lees je op jetweedepuberteit.nl.
Wil je hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn traject Feminine Pleasure.
Liefs, Sas