Ik spreek ze wekelijks. Vrouwen die zichzelf totaal niet meer herkennen. Die al jarenlang slecht slapen, zich somber voelen en hun relatie voelen afbrokkelen. Die hun concentratie kwijt zijn, hun libido en hun energie. En als ik vraag of hormoontherapie rond de overgang ooit is besproken, dan zie ik de angst.
“Ja maar dat verhoogt toch het risico op borstkanker?”
Die angst snap ik. Maar hij is gebouwd op een oud onderzoek dat nooit over jou ging. In deze blog lees je waar die angst vandaan komt, welke vormen van hormoontherapie er in grote lijnen zijn en waarom hormonen een bodem kunnen zijn, maar nooit het hele verhaal. En vooraf, heel duidelijk: ik ben geen arts en dit is geen medisch advies. Wel een uitnodiging om verder te kijken dan wat tot nu toe als antwoord volstond.
In het kort
De angst voor hormoontherapie rond de overgang gaat grotendeels terug op het Women’s Health Initiative uit 2002, waarin vrouwen van gemiddeld 63 jaar één specifieke combinatie van hormonen kregen. Het beeld is inmiddels veel genuanceerder, maar die kennis heeft nog lang niet elke spreekkamer bereikt. Of hormoontherapie iets voor jou is, onderzoek je met een arts die zich in de overgang heeft verdiept, en een tweede mening mag. Hormonen kunnen een bodem zijn, maar een bodem is geen bestemming.
Waarom zijn zoveel vrouwen bang voor hormoontherapie in de overgang?
In 2002 verscheen een groot Amerikaans onderzoek, de Women’s Health Initiative. De conclusie: hormoontherapie zou borstkanker, hartaanvallen en beroertes veroorzaken. De hele wereld schrok. Artsen stopten massaal met voorschrijven en vrouwen gooiden hun hormonen weg.
Wat er veel minder vaak bij verteld wordt: de vrouwen in dat onderzoek waren gemiddeld 63 jaar, ver voorbij de menopauze. En er werd één specifieke combinatie van hormonen getest. De uitkomst werd daarna onterecht op álle vrouwen en álle hormonen geplakt.
Inmiddels is het beeld van hormoontherapie in de overgang veel genuanceerder. De wetenschap is sindsdien flink verder gegaan, maar die kennis heeft nog lang niet elke spreekkamer bereikt. En die oude angst leeft tot op de dag van vandaag voort, in de hoofden van vrouwen en in de spreekkamer van de huisarts.
De angst voor hormonen is niet van jou
Hij werd je gegeven. Door een oude studie die niet over jou ging. Door een arts die het zelf ook niet zeker wist. Door vriendinnen die het bespraken zonder de context te kennen. En door een systeem dat de gezondheid van vrouwen boven de 40 al decennia onderschat en onderbehandelt.
De angst was begrijpelijk. Maar hij hoeft niet langer van jou te zijn. Je kunt alleen een goede keuze maken als je de juiste informatie hebt. Niet de informatie uit 2002, en niet die uit een consult van tien minuten.
Waarom stelt je huisarts het niet voor?
Niet elke arts twijfelt uit onwil. De meeste artsen krijgen in hun opleiding maar weinig les over de menopauze, en wat ze leerden was grotendeels gebaseerd op die studie uit 2002. Richtlijnen zijn vaak conservatief en sommige artsen zijn bang voor aansprakelijkheid. En een consult duurt tien minuten. Hormoonsuppletie goed uitleggen, angsten wegnemen en een persoonlijk plan maken past daar vaak simpelweg niet in.
Dus word je doorverwezen, naar een gynaecoloog met een wachtlijst van maanden. Of je krijgt een antidepressivum of een snelle burn-out-diagnose, terwijl jij heel goed voelt dat er iets hormonaals speelt. Herken je dat? Lees dan ook mijn blog over de klachten die de overgang en een burn-out met elkaar delen.
En eerlijk is eerlijk: niet elke diagnose of medische conclusie is verkeerd. Soms speelt er meer, of van alles tegelijk. Elke vrouw en elk lijf is uniek.
Herken je dit? Mijn boek Je Tweede Puberteit gaat over precies deze fase: wat elke vrouw moet weten over intimiteit rond de overgang.
Welke soorten hormoontherapie zijn er rond de overgang?
In grote lijnen, zonder doseringen of adviezen, want die horen in de spreekkamer:
- Lokale oestrogenen. Een crème, zetpil of tabletje in of rond de vagina. Een minimale dosis die vooral plaatselijk werkt, bijvoorbeeld bij droogte en pijn bij het vrijen.
- Systemische therapie. Tabletten, of via de huid met een gel, pleister of spray. Via de huid gaat het hormoon niet eerst langs je lever. Heb je nog een baarmoeder, dan krijg je er meestal progesteron bij.
- Progesteron. Het hormoon dat als eerste vertrekt, soms al rond je 35e. Het is je natuurlijke rustgever. Als het daalt, slaap je lichter en word je onrustiger en prikkelbaarder.
- Testosteron. Op social media een hype. Voor sommige vrouwen maakt het een groot verschil, anderen merken weinig. Bespreek het met een arts, niet met Instagram.
En dan het woord bio-identiek. Je hoort het overal. Het verschil zit niet zozeer in natuurlijk of synthetisch, maar in de vraag of iets onderzocht en geregistreerd is. Pas dus op voor commerciële klinieken en voor potjes van de drogist met soja of rode klaver. En koop nooit hormonen online zonder recept.
Is hormoontherapie in de overgang iets voor iedereen?
Nee. Hormonen zijn niet verslavend, maar ze zijn ook niet voor iedereen geschikt. En niet willen is ook een keuze.
Het gaat er niet om dat je hormonen móet nemen. Het gaat erom dat je kiest op basis van goede informatie, die past bij wie jij bent en wat jouw lijf nodig heeft. En niet vanuit een oude angst die al twintig jaar wordt doorgegeven.
Een bodem is geen bestemming
Hormoontherapie rond de overgang kan een bodem zijn, maar een bodem is geen bestemming. Hormonen voeren het gesprek met je partner niet. Ze halen de spanning niet uit je bekken. En ze geven je zenuwstelsel niet vanzelf het gevoel dat het weer veilig is.
Ik zeg het vaak zo: (bio-identieke) hormoontherapie zonder ook je zenuwstelsel aandacht te geven, is een pleister op een wond die van binnenuit moet helen. Andersom geldt hetzelfde. Aan je zenuwstelsel werken terwijl je hormonale tekort niet in beeld is, is ook maar de helft. Het vraagt altijd om het hele plaatje.
Wat je zenuwstelsel helpt: langzamer bewegen dan je gewend bent. Een diepe ademhaling tot in je buik, in plaats van de hoge borstademhaling die bij stress hoort. En aanraking zonder verwachting, zonder dat het ergens naartoe hoeft te leiden. Meer over wat je lijf in deze fase nodig heeft, lees je in mijn blog over intimiteit en seks rond de overgang.
Een tweede mening over hormoontherapie in de overgang mag
Voel je je niet gehoord? Dan heb je het recht om door te vragen. Om te zeggen: ik heb dit gelezen, ik wil dit bespreken. En om een tweede mening te vragen, bij een gespecialiseerde gynaecoloog, een overgangskliniek of een arts die zich écht in de overgang heeft verdiept.
Kennis is geen luxe in deze fase. Dat begint met vragen stellen, jezelf inlezen, jezelf serieus nemen en je omringen met specialisten. Jouw lichaam, jouw recht.
Veelgestelde vragen over hormoontherapie in de overgang
Verhoogt hormoontherapie het risico op borstkanker?
De angst daarvoor gaat grotendeels terug op het onderzoek uit 2002, met vrouwen van gemiddeld 63 en één specifieke combinatie van hormonen. Het beeld is inmiddels veel genuanceerder. Wat dat voor jóu betekent, hangt af van je eigen situatie en bespreek je met een arts die zich in de overgang heeft verdiept.
Wat is het verschil tussen lokale en systemische hormoontherapie?
Lokale oestrogenen werken vooral plaatselijk, in of rond de vagina, met een minimale dosis. Systemische therapie werkt in je hele lichaam, via tabletten of via de huid met een gel, pleister of spray. Welke vorm bij jou past, bepaal je samen met je arts.
Brengt hormoontherapie mijn zin in seks terug?
Hormonen kunnen een bodem leggen, maar je verlangen hangt ook af van je slaap, je zenuwstelsel, je relatie en de veiligheid die je voelt. Hormonen voeren het gesprek met je partner niet. Daarom vraagt het altijd om het hele plaatje.
Meer weten over hormonen en intimiteit? Lees Je Tweede Puberteit
In Je Tweede Puberteit heb ik een heel hoofdstuk geschreven over droogte en hormoontherapie. Zonder medisch jargon en zonder je bang te maken, over wat je met je arts kunt bespreken en over alles wat hormonen níet voor je doen. Wat elke vrouw moet weten over INTIMITEIT rond de OVERGANG.
Geen medisch menopauzehandboek, maar een eerlijke, lijfgerichte gids. Met of zonder partner.
Wil je na al die informatie over hormonen even gewoon luisteren? In aflevering 399 van Afvallen in de Overgang met Shirley Verduin en in aflevering 424 van de Positioneer Jezelf Podcast met Susan Veldkamp hoor je mij over intimiteit rond de overgang. En wil je daarna rustig nalezen wat hormonen wél en níet voor je doen? Dat lees je in mijn boek.
Liever lezen op je e-reader of telefoon? Bestel het e-book (€ 14,99). Meer over het boek lees je op jetweedepuberteit.nl.
Wil je hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn traject Feminine Pleasure.
Liefs, Sas