Je bent moe. Niet een beetje moe, maar op. Je slaapt slecht, je lontje is kort, je concentratie is weg en zin in seks is er al lang niet meer. Is dit een burn-out? Of zit je rond de overgang? Overgang of burn-out, het is een vraag die veel vrouwen zichzelf stellen. En het eerlijke antwoord is: soms allebei.
In het kort
Of het de overgang of een burn-out is, is lastig te zien, want de klachten lijken sprekend op elkaar: vermoeidheid, slaapproblemen, prikkelbaarheid, weinig energie, een gevoel van leegte en geen zin in seks. Soms is het allebei. Daardoor krijgen sommige vrouwen te snel de diagnose burn-out, terwijl er (ook) iets hormonaals speelt. Overgang of burn-out, het vraagt altijd om het hele plaatje: je zenuwstelsel én je hormonen.
Wat ik veel te weinig hoor: de klachten van de overgang en die van een burn-out lijken sprekend op elkaar. In deze blog lees je waar ze overlappen, waarom het altijd om het hele plaatje vraagt en wat dit doet met je zin. En wat je tegen je partner kunt zeggen terwijl jij herstelt.
Overgang of burn-out: welke klachten lijken op elkaar?
Leg de klachten naast elkaar en je ziet bijna hetzelfde rijtje:
- Vermoeidheid
- Slaapproblemen
- Prikkelbaarheid
- Concentratieproblemen
- Weinig energie
- Een gevoel van leegte
- Geen zin in seks
En dan het verraderlijke: aan de buitenkant functioneer je vaak nog prima. Je werkt, je zorgt, je regelt alles en je komt je afspraken na. Dus denk je: het gaat toch nog? Maar nog kunnen functioneren is iets anders dan voldoende herstellen. Functioneren zegt iets over wat je nog voor elkaar krijgt, niet over hoeveel het je inmiddels kost.
Waarom vrouwen in de overgang te snel een burn-out-diagnose krijgen
Een van de grootste misverstanden die ik hoor: “Ik ben nog gewoon ongesteld en ik heb geen opvliegers, dus ik heb er nog geen last van.” Maar de perimenopauze, alle jaren vóór je laatste menstruatie, kan al vanaf je 30e of 35e beginnen. Terwijl je nog gewoon regelmatig menstrueert. Lees daar meer over in nog ongesteld en toch in de overgang.
Omdat we die signalen niet goed (her)kennen, gaan veel vrouwen keihard aan zichzelf twijfelen. Waarom slaap ik ineens slechter? Waarom heb ik minder geduld? Heb ik een burn-out? En helaas zijn er ook bij huisartsen veel misdiagnoses. Sommige vrouwen krijgen te snel de diagnose burn-out, terwijl er óók, of juist, iets hormonaals speelt.
De overgang wordt dan gemist, onderbehandeld of helemaal niet meegenomen in het plaatje. Je gaat alleen aan de slag met rust en herstel, maar het hormonale fundament wankelt ondertussen door. En dan vraag je je af waarom je na een jaar “herstellen” nog steeds niet lekker in je vel zit. Dat patroon zie ik in mijn praktijk vaak terugkomen.
Soms wordt er ook snel een antidepressivum voorgeschreven. Antidepressiva werken op de stoffen in je brein die je stemming, je energie en je slaap regelen. Wat weinig wordt uitgelegd: oestrogeen beïnvloedt precies diezelfde stoffen. Komt jouw somberheid voort uit dalend oestrogeen, dan behandel je met alleen een antidepressivum misschien het symptoom en niet de oorzaak. Tegelijk: niet elke diagnose is verkeerd. Soms speelt er meer, of van alles tegelijk.
Wat als je in de overgang zit én een burn-out hebt?
Dan gebeuren er twee dingen tegelijk. Als eerste verschuift je hormoonprofiel drastisch. Oestrogeen daalt. Testosteron ook, en dat is een van de hormonen die meespelen in je seksuele drive. Je slijmvliezen worden droger, slapen lukt niet en je cortisol stijgt.
Ten tweede staat je zenuwstelsel in overlevingsmodus. Een burn-out is niet alleen een mentaal probleem. Het is een lichaam dat te lang te veel heeft gedragen en uiteindelijk de stekker eruit trekt. Je zenuwstelsel heeft overuren gemaakt, maanden, maar meestal jarenlang.
En nu liggen die twee op elkaar gestapeld. Je lijf staat op twee fronten op de rem. Dat is niet een beetje zwaar.
Herken je dit? Mijn boek Je Tweede Puberteit gaat over precies deze fase: wat elke vrouw moet weten over intimiteit rond de overgang.
Eerst overleven, dan verbinden, dan genieten
Je brein heeft één vaste volgorde, altijd dezelfde: eerst overleven, dan verbinden, dan genieten. Verlangen en seks zijn luxefuncties in de ogen van je zenuwstelsel. Ze krijgen pas ruimte als je systeem zich veilig genoeg voelt om te ontspannen.
Een lichaam met hoge cortisol ontspant niet. Een uitgeput lichaam opent niet. En een lichaam in de overgang dat ook nog eens te weinig slaapt en minder oestrogeen aanmaakt, heeft letterlijk minder capaciteit voor opwinding.
Daarom is seks vaak het eerste wat uit je systeem verdwijnt als je richting een burn-out gaat. Niet omdat je geen behoefte meer hebt aan verbinding, en niet omdat je relatie niet goed zit. Je lijf trekt aan de noodrem en schakelt alles uit wat niet nodig is om te blijven functioneren. Het is niet stuk, het probeert je te beschermen.
Wat doet overgang of burn-out met je zin in seks?
Je wilt misschien wel, maar je voelt het gewoon niet. En daar ontstaat verwarring. Je voelt je schuldig en er valt een stilte tussen jullie. Veel vrouwen gaan dan harder hun best doen: vaker ja zeggen, het toch maar proberen. Maar je kunt verlangen niet terug forceren. Dan dwing je jezelf, en dwingen is het tegenovergestelde van veiligheid.
Je zin en je seksuele energie komen niet terug door wilskracht. Ze komen terug als je lichaam niet meer hoeft te vechten tegen een burn-out én een hormoonhuishouding in transitie. Door herstel, van binnenuit. Wees dus niet boos op jezelf als je voelt dat je dichtgeslagen bent. Meer over hoe verlangen in deze fase werkt, lees je in mijn blog over intimiteit en seks rond de overgang.
Het hele plaatje: je zenuwstelsel én je hormonen
Of het nu overgang of burn-out is, of allebei: het vraagt altijd om het hele plaatje. Wat wél werkt, gaat via je zenuwstelsel:
- Langzamer bewegen dan je gewend bent.
- Vertragen met een diepe ademhaling die tot in je buik komt, niet de hoge borstademhaling die bij stress hoort.
- Aanraking zonder verwachting, zonder dat het ergens naartoe hoeft te leiden.
- Tijd voor je lijf, om echt te ontspannen.
En kijk ook naar je hormonen als dat nodig is. Onderzoek, samen met een arts die zich in de overgang heeft verdiept, of (bio-identieke) hormonen iets voor jou kunnen betekenen. Maar hormoontherapie zonder ook je zenuwstelsel aandacht te geven, is een pleister op een wond die van binnenuit moet helen. Andersom geldt hetzelfde: aan je zenuwstelsel werken terwijl je hormonale tekort niet in beeld is, is ook maar de helft. Lees ook waarom zoveel vrouwen bang zijn voor hormoontherapie.
Wat zeg je tegen je partner?
Deel wat er in je omgaat. Juist nu. Bijvoorbeeld zo: “Ik verlang nu niet fysiek naar seks, maar ik wil wel dichtbij je zijn. Ik wil niet dat we uit elkaar groeien.” Dat is óók verlangen. En dat houdt jullie bij elkaar terwijl jij herstelt.
Kijk samen naar wat er wél kan. Welke ruimte is er? Is er een vorm van fysiek contact die ook rust brengt, in plaats van druk? Jouw herstel heeft prioriteit. En het gesprek erover heb je nodig om samen naar elkaar toe te bewegen in plaats van van elkaar weg.
En voor de partner: als haar energie op is, is dat geen afwijzing van jou. Het is een lijf dat op twee fronten op de rem staat.
Veelgestelde vragen over overgang of burn-out
Hoe weet ik of het de overgang is of een burn-out?
Dat is lastig, juist omdat de klachten zo op elkaar lijken. En soms speelt het allebei. Vraag je arts om ook naar je hormonen te kijken. Voel je je niet gehoord, zoek dan een arts die zich in de overgang heeft verdiept. Een tweede mening mag.
Kan ik in de overgang zitten terwijl ik nog ongesteld word?
Ja. De perimenopauze kan al vanaf je 30e of 35e beginnen, terwijl je nog regelmatig menstrueert en geen opvliegers hebt. Veel vrouwen herkennen de signalen daardoor niet en twijfelen aan zichzelf.
Komt mijn zin in seks terug na een burn-out?
Je verlangen is niet verdwenen, het is anders geworden. Het komt niet terug door harder je best te doen, maar door herstel. Als je zenuwstelsel weer veiligheid voelt en je hormonen in beeld zijn, krijgt verlangen weer ruimte.
Begrijpen wat er in je lijf gebeurt? Lees Je Tweede Puberteit
Omdat zoveel vrouwen pas veel te laat horen wat er al jaren in hun lijf gebeurt, heb ik Je Tweede Puberteit geschreven. In het boek lees je hoe je zenuwstelsel en je hormonen samenwerken, waarom je lijf om vertraging vraagt en hoe verlangen in deze fase werkt. Wat elke vrouw moet weten over INTIMITEIT rond de OVERGANG.
Je bent niet stuk. Dat ben je nooit geweest.
Is lezen nu even te veel, omdat je hoofd al vol zit? Zet dan aflevering 399 van Afvallen in de Overgang met Shirley Verduin of aflevering 424 van de Positioneer Jezelf Podcast met Susan Veldkamp aan, waarin ik vertel over intimiteit rond de overgang. En heb je weer wat meer ruimte, dan lees je de rest rustig na in mijn boek.
Liever lezen op je e-reader of telefoon? Bestel het e-book (€ 14,99). Meer over het boek lees je op jetweedepuberteit.nl.
Wil je hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn traject Feminine Pleasure.
Liefs, Sas