Penetratie die pijn doet. Een vagina die droger is dan vroeger. Vrijen dat ineens veel voorbereiding en geduld vraagt, waardoor er een stuk spontaniteit verloren gaat. Pijn bij seks rond de overgang is zó herkenbaar voor zoveel vrouwen, in en na de overgang. En veel vrouwen weten niet hoe vaak dit voorkomt. Veel mannen weten het helemaal niet.
Daardoor denken veel vrouwen dat het aan hen ligt, en bijten ze door. In deze blog lees je waarom droogte en pijn rond de overgang ontstaan, waarom nat worden niets zegt over je zin en wat je wél kunt doen. Alleen of samen.
In het kort
Pijn bij seks rond de overgang ontstaat vaak doordat je oestrogeen daalt, waardoor het vaginale weefsel dunner, droger en minder elastisch wordt en je opwinding trager op gang komt. Wat helpt is royaal glijmiddel of olie, twintig tot veertig minuten opwarmtijd, penetratie even loslaten en vertragen bij het eerste signaal in plaats van doorbijten. Blijft het pijnlijk, bespreek dan met een arts die zich in de overgang heeft verdiept wat er mogelijk is, zoals lokale oestrogenen.
Waarom heb je pijn bij seks in de overgang?
Oestrogeen schommelt grillig in de perimenopauze en daalt daarna structureel. Het vaginale weefsel wordt dunner, droger en minder elastisch. Je vulva kan gevoeliger worden en je opwinding komt trager op gang. De huid van de vagina kan zo dun worden dat het leidt tot jeuk, droogheid of pijn bij het vrijen.
Daar komt iets bij wat in deze fase extra zwaar telt: tijd. Vrouwen krijgen ook een erectie, alleen zit die vanbinnen en zie je hem niet. En die heeft twintig tot dertig minuten nodig. Ga je sneller, dan is het schuren in plaats van glijden.
De clitoris is geen deurbel, geen dopje. Het is een heel gebied, een soort vlinder. Het opwarmen van je vulva, clitoris en schaamlippen kost vaak, zeker in deze fase, twintig, dertig of veertig minuten. En eerlijk: wij zijn als vrouwen heel slecht in voelen of we écht klaar zijn voor penetratie. De vagina is als een bloem waarvan de knop eerst moet openen en zacht moet worden. Geef jezelf die tijd en die ruimte.
Elke vrouw beleeft dit anders. Droger, gevoeliger, of juist niets veranderd. Alles is normaal. Wil je het grotere plaatje van wat er in deze fase in je lijf gebeurt? Lees dan alles over intimiteit en seks rond de overgang.
Nat worden is geen bewijs van zin
Een mythe die ik graag doorprik: dat nat zijn gelijkstaat aan zin hebben. Je kunt verlangen en toch droog zijn. En je kunt vochtig worden zonder dat je zin hebt. Dat heet de genitale respons, en die loopt niet altijd gelijk op met wat je voelt.
Dit besef haalt zoveel druk weg. Voor jou, want je lijf hoeft niets te bewijzen. En ook voor hem, want hij hoeft niet meer te checken of je al zover bent. Droogte zegt dus niets over hoeveel je van hem houdt of hoe aantrekkelijk je hem vindt.
Pijn is geen tegenwerking, het is communicatie
Veel vrouwen bijten door. Nog even. Het gaat zo wel. Maar doorbijten maakt een cirkel: pijn geeft spanning, spanning maakt dat je seks gaat vermijden, en vermijden geeft nog meer spanning. Je bekken onthoudt wat je geest vergeet. Elke keer dat je doorging terwijl je eigenlijk wilde stoppen.
Heb je pijn bij seks rond de overgang, dan is dat een signaal om te stoppen met forceren. Vertraag bij het eerste signaal. Dan leert je lijf dat het gehoord wordt. En hoe vaker je lijf dat ervaart, hoe meer het zich weer kan openen.
Herken je dit? Mijn boek Je Tweede Puberteit gaat over precies deze fase: wat elke vrouw moet weten over intimiteit rond de overgang.
Wat helpt tegen pijn bij seks in de overgang?
- Glijmiddel, zonder schaamte. Het is geen noodgreep, het is een uitnodiging tot meer genot. Kies het samen uit en gebruik het royaal. Pak zoveel als je pakken kunt. Glijmiddel op waterbasis droogt vaak sneller op. Olie, zoals vitamine E-olie, kan dan een fijne optie zijn.
- Neem opwarmtijd. Twintig, dertig, veertig minuten. Neem ook vooraf even schakeltijd, zodat je van je hoofd naar je lijf kunt zakken.
- Laat penetratie even los. Ga samen masseren, aan de buitenkant. Warm de olie een beetje op, laat hem zijn hand rustig op je vulva leggen, je schaamlippen masseren of heel zachtjes langs de opening van je vagina bewegen. Zonder naar binnen te gaan. Zo krijgt het weefsel de doorbloeding en aandacht die het nodig heeft.
- Gebruik je stem. Zeg hardop “ietsje langzamer”, pak zijn hand en leg hem anders, of stop even.
En vergelijk het niet met hoe het vroeger was. Ga er ook niet van uit dat dit de komende tien of twintig jaar je lot is. Dat weten we niet. Kijk naar hoe het nu is, en wat je lijf nu nodig heeft.
Seks is zoveel groter dan penetratie. Zoenen, huid op huid, een massage, aanraking zonder doel. Dat is geen troostprijs, dat is ook intimiteit. Lees er meer over in non-lineaire seks, het geheim van echt verlangen.
Praat erover, ook als het ongemakkelijk is
Wat ik vaak zie bij pijn bij seks rond de overgang, en bij lichamelijke klachten in het algemeen: het gevaar zit niet zozeer in de klacht, maar in de stilte eromheen. De een trekt zich terug omdat het niet meer gaat zoals vroeger. De ander vult dat in als afwijzing. En dan groeit de afstand, niet door de pijn, maar door het niet praten over de pijn.
Deel het dus. Niet als excuus achteraf, maar echt als gesprek: dit is wat er speelt in mijn lijf, dit wil ik wél, dit lukt nu niet, en zo zou ik er samen mee om willen gaan. Je partner kan niet weten wat er voor jou mogelijk is. Verlangen heeft jouw stem nodig.
Wanneer ga je naar een arts of bekkenfysiotherapeut?
Ik ben geen arts en ik geef geen medisch advies. Wel zie ik dat veel vrouwen veel te lang blijven rondlopen met klachten. Blijft het pijnlijk, ook met glijmiddel, tijd en vertraging? Bespreek het dan met een arts die zich in de overgang heeft verdiept.
Er bestaan bijvoorbeeld lokale oestrogenen: een crème, zetpil of tabletje in of rond de vagina, die vooral plaatselijk werken. Of dat iets voor jou is, onderzoek je samen met je arts. Voel je je niet gehoord door je huisarts? Een tweede mening mag, bijvoorbeeld bij een gespecialiseerde gynaecoloog of een overgangskliniek. Meer hierover lees je in hormoontherapie rond de overgang.
Zit er veel spanning in je bekken, of blijft de pijn terugkomen? Dan kan ook een bekkenfysiotherapeut met je meekijken. En weet: hormoontherapie kan een bodem zijn, maar een bodem is geen bestemming. Het gesprek met je partner en de tijd voor je lijf blijven nodig.
Veelgestelde vragen over pijn bij seks in de overgang
Is pijn bij seks in de overgang normaal?
Het komt heel veel voor. Doordat je oestrogeen daalt, wordt het vaginale weefsel dunner en droger en komt je opwinding trager op gang. Maar veel voorkomend betekent niet dat je moet doorbijten. Pijn is een signaal om te vertragen.
Welk glijmiddel kan ik het beste gebruiken?
Glijmiddel op waterbasis droogt vaak sneller op. Olie, zoals vitamine E-olie, kan langer blijven werken. Gebruik het royaal en kies het samen uit. Blijft het pijnlijk, bespreek dan met een arts wat er nog meer mogelijk is.
Ben ik droog omdat ik geen zin heb?
Niet per se. Nat worden is geen bewijs van zin. Je kunt verlangen en droog zijn, of vochtig worden zonder zin. Rond de overgang heeft dat vooral met je hormonen en met tijd te maken.
Over droogte en meer: lees Je Tweede Puberteit
In Je Tweede Puberteit heb ik een heel hoofdstuk gewijd aan droogte en hormoontherapie. Over waarom pijn bij seks in de overgang geen lot is waar je je bij neer hoeft te leggen, over glijmiddel zonder schaamte en over wat er hormonaal mogelijk is, in gewone taal. Je leest ook hoe Marieke (66) na jaren pijn eindelijk weer pijnvrij kon vrijen. Wat elke vrouw moet weten over INTIMITEIT rond de OVERGANG.
Praten over pijn bij het vrijen blijft voor veel vrouwen spannend. Misschien helpt het om eerst te luisteren: in aflevering 399 van Afvallen in de Overgang met Shirley Verduin en in aflevering 424 van de Positioneer Jezelf Podcast met Susan Veldkamp vertel ik over intimiteit rond de overgang. Wil je daarna weten wat er met droogte en hormonen mogelijk is, in gewone taal? Lees dan mijn boek.
Liever lezen op je e-reader of telefoon? Bestel het e-book (€ 14,99). Meer over het boek lees je op jetweedepuberteit.nl.
Wil je hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn traject Feminine Pleasure.
Liefs, Sas