Om twee uur ’s middags: “Raak me alsjeblieft even niet aan.” Om drie uur: “Je raakt me de hele dag al niet aan.” Herken je dat? Dan ben je niet gek en ook niet onredelijk. Stemmingswisselingen rond de overgang zijn voor heel veel vrouwen dagelijkse kost, en ze raken niet alleen jou, maar ook je relatie en je intimiteit.
In het kort
Stemmingswisselingen rond de overgang ontstaan doordat je hormonen in de perimenopauze grillig schommelen: progesteron, je natuurlijke rustgever, daalt vaak als eerste en oestrogeen gaat op en neer. Daardoor staat je zenuwstelsel sneller aan, slaap je slechter en kan je stemming niet alleen per maand, maar ook per week en per dag wisselen. Je wordt dus niet gek en je bent niet stuk. Wat helpt is vertragen en laag ademen, je slaap beschermen, mild zijn met alcohol, ook naar je hormonen kijken en delen wat er in je omgaat.
Ik spreek ze wekelijks. Vrouwen die zichzelf niet meer herkennen. Die om tien uur ’s ochtends sterk, sexy en onverslaanbaar zijn, en om drie uur ’s middags een nieuw kapsel en een andere baan overwegen. Of zoals Anna (44) uit mijn boek het zei, nadat ze was ontploft om een leeg melkpak: “Sas, denk je dat ik gek aan het worden ben?”
Nee, je wordt niet gek. Je bent ook niet stuk. Je lijf ervaart grote hormonale veranderingen. In deze blog lees je wat er gebeurt, wat het met jullie intimiteit doet en wat helpt, voor jou én voor je partner.
Waarom heb je stemmingswisselingen in de overgang?
Bij vrouwen beweegt het hormonale systeem jarenlang door een cyclus van gemiddeld ongeveer 28 dagen. In de eerste helft bouwt oestrogeen op, en rond de eisprong voelen veel vrouwen zich energieker, speelser en opener. In de tweede helft stijgt progesteron. Je lijf keert meer naar binnen, je gevoeligheid neemt toe en je behoefte aan rust ook.
Dan komt de perimenopauze, en dat vertrouwde patroon kan jarenlang ineens veel grilliger worden. Niet alleen per maand, ook per week en per dag. Soms ben je binnen een paar uur alweer iemand anders. Daarna komt de menopauze, en gaat je lichaam opnieuw een andere hormonale levensfase in.
Die hormonen hebben niet alleen iets met menstrueren te maken. Ze hebben invloed op je slaap, je energie, je lichaamstemperatuur, je eetlust, je gevoeligheid, je stemming, je stressreactie en je behoefte aan intimiteit. Stemmingswisselingen in de overgang komen dus echt niet uit de lucht vallen.
- Progesteron vertrekt als eerste, soms al rond je 35e. Het is je natuurlijke rustgever. Als het daalt, slaap je lichter en word je onrustiger en prikkelbaarder.
- Oestrogeen schommelt in de perimenopauze grillig op en neer, en daalt daarna structureel.
En hormonen werken altijd samen met je slaap, je stress, je relatie en je levensfase.
Prikkelbaar en een kort lontje: je zenuwstelsel staat aan
De schommelingen in hormonen zetten je zenuwstelsel in een staat van alertheid. Daardoor voel je je onrustig, slaap je slecht en ben je prikkelbaarder. Je nervus vagus, een belangrijke zenuw voor ontspanning, raakt sneller uit balans.
Je zenuwstelsel heeft grofweg twee standen: een actiestand en een rust-en-herstelstand. Hoe langer je in die actiestand blijft hangen, hoe korter je lontje. Dan ademt hij ineens verkeerd en kauwt hij veel te hard op zijn chips.
Daar komt je slaap nog bij. Om vier uur ’s nachts klaarwakker en zwetend, en de volgende dag gewoon doorgaan. Dalend progesteron haalt de kalmte weg, schommelend oestrogeen geeft nachtzweten, en slaaptekort verstoort je hormonen weer. Een vicieuze cirkel. Lees daarover ook waarom je zo slecht slaapt rond de overgang.
Prikkelbaarheid, vermoeidheid en een gevoel van leegte horen trouwens ook bij een burn-out. Het vraagt altijd om het hele plaatje, je zenuwstelsel én je hormonen. Lees ook overgang of burn-out?
1001 versies van dezelfde vrouw
Ik schreef er eens een post over die enorm veel herkenning losmaakte. Om negen uur: “Ik wil dit weekend écht niks plannen.” Om half twaalf: “Waarom doen wij eigenlijk nooit iets leuks samen?”
Ze wil vroeg naar bed omdat ze kapot is. Eenmaal in bed besluit haar hoofd ineens de complete relatie, haar carrière en een gesprek uit 2017 te evalueren.
Als je een leven lang met een vrouw samen bent, krijg je niet één versie van haar te zien. Je krijgt er ongeveer 1001. En hormonen spelen daarin absoluut een rol.
Misschien is dat niet eens het meest ingewikkelde gedeelte. Het meest bizarre is misschien wel dat we van haar verwachten dat ze al die jaren gewoon dezelfde blijft. En veel vrouwen verwachten dat ook van zichzelf: dat hun lijf nog reageert zoals vroeger.
Herken je dit? Mijn boek Je Tweede Puberteit gaat over precies deze fase: wat elke vrouw moet weten over intimiteit rond de overgang.
Wat doen stemmingswisselingen rond de overgang met intimiteit?
Je stemming en je zin hangen nauw samen. Je zin beweegt mee met je hormonale landschap. Als je die beweging negeert en verwacht dat je lijf elke dag hetzelfde reageert, creëer je spanning. En spanning sluit je bekken.
Veel vrouwen merken in deze fase dat aanraking overweldigend voelt, of juist vlak. Ook van iemand van wie je houdt. Je emoties zitten dichter aan de oppervlakte, je grenzen verschuiven en seks uit plicht of uit gewoonte lukt gewoon niet meer. Dat zijn geen alarmbellen, het zijn wegwijzers.
Ondertussen voelt je partner zich afgewezen en schaam jij je. Terwijl er meestal geen liefde ontbreekt, maar kennis.
Wil je weten wat er met je verlangen gebeurt? Lees dan ook alles over intimiteit en seks rond de overgang.
Wat helpt bij stemmingswisselingen in de overgang?
Je kunt je hormonen niet wegdenken, en harder je best doen werkt ook niet. Wat wél helpt, gaat via je lijf en je zenuwstelsel:
- Zie het als informatie. Een signaal is informatie, geen alarm. Je lijf praat terug omdat het iets nodig heeft.
- Vertraag en adem laag. Diep tot in je buik, niet de hoge borstademhaling die bij stress hoort. Ademhaling, beweging en lichaamswerk helpen je zenuwstelsel te kalmeren.
- Bescherm je slaap. Zeg vaker nee tegen die late afspraak en leg je telefoon buiten de slaapkamer. Je slaap is heilig.
- Wees mild met alcohol. Het lijkt ontspannend, maar het verstoort je hormoonbalans, verhoogt je cortisol en maakt je slaap slechter.
- Kijk ook naar je hormonen. Onderzoek samen met een arts die zich echt in de overgang heeft verdiept wat er voor jou mogelijk is. Voel je je niet gehoord? Vraag een tweede mening. Hormoontherapie kan een bodem zijn, maar een bodem is geen bestemming.
En deel wat er in je omgaat, juist op de momenten dat je het zelf ook niet helemaal snapt. Bijvoorbeeld zo: “Mijn hoofd is druk, maar ik wil wel graag bij je zijn.” Of: “Ik heb tijd nodig om te landen, wil je me vasthouden?” Zo geef je je partner een ingang.
Voor de partner: hoe beweeg je mee?
Haar stemmingswisselingen zijn niet persoonlijk, ze worden hormonaal aangestuurd. Accepteer dat haar energie soms op is. Dat is geen afwijzing van jou, maar een innerlijke strijd die zij voert.
Verwacht niet dat wat vorige maand werkte vandaag hetzelfde voelt. En zeg ook niet: “Maar gisteren zei je nog…” Ja Henk, dat was gisteren. Gisteren was alles gewoon anders.
Probeer niet rationeel de handleiding te ontcijferen, patronen vast te leggen en dan tevreden te denken: zo, nu weet ik hoe ze werkt. Tegen de tijd dat jij de code denkt te hebben gekraakt, is zij alweer veranderd. Leer liever fluïde mee te bewegen met wie zij op dat moment is.
Vragen die helpen: Hoe voel jij je in deze fase? Wat kan ik voor je betekenen? Wat verlang je van mij, fysiek, emotioneel en praktisch? En blijf ook je eigen gevoel delen, zonder verwijt: “Ik mis je nabijheid soms. Hoe kunnen we daar samen vorm aan geven?”
Heb geduld, dit is een proces, geen sprint. Haar lijf werkt hard aan een complete innerlijke herinrichting. Stuur hem gerust de overgang uitgelegd, met tips voor koppels door.
Veelgestelde vragen over stemmingswisselingen in de overgang
Kun je stemmingswisselingen hebben als je nog ongesteld wordt?
Ja. De perimenopauze kan al vanaf je 30e of 35e beginnen, terwijl je nog gewoon regelmatig menstrueert en geen opvliegers hebt. Progesteron, je natuurlijke rustgever, daalt vaak als eerste. Minder geduld hebben en sneller overprikkeld raken kan dus al een signaal zijn.
Hoe lang duren stemmingswisselingen in de overgang?
Dat verschilt per vrouw. De overgang is een proces, geen moment, en kan tien tot vijftien jaar duren. Na de menopauze zoekt je lijf een nieuwe balans, en dat duurt gemiddeld twee tot vijf jaar.
Wat kan ik als partner doen?
Neem haar stemming niet persoonlijk en verwacht niet dat ze elke dag hetzelfde is. Maak het bespreekbaar voordat het escaleert, vraag wat ze van je nodig heeft en blijf je eigen gevoel delen zonder verwijt. Kennis is mooi, maar compassie maakt het verschil.
Meer weten? Lees Je Tweede Puberteit
Rond de overgang praat je lijf terug, en nergens zo duidelijk als in intimiteit. In Je Tweede Puberteit leg ik je uit wat er in je lijf gebeurt, waarom je jezelf soms niet meer herkent en hoe je weer verbinding maakt met jezelf en met je partner. Wat elke vrouw moet weten over INTIMITEIT rond de OVERGANG.
Geen medisch menopauzehandboek, maar een eerlijke, lijfgerichte gids. Met of zonder partner. Want je bent niet stuk. Dat ben je nooit geweest.
En voor de dagen dat je geen zin hebt in lezen, want ook die zijn er: luister naar aflevering 399 van Afvallen in de Overgang met Shirley Verduin en naar aflevering 424 van de Positioneer Jezelf Podcast met Susan Veldkamp, waarin ik vertel over intimiteit rond de overgang. Laat je partner gerust meeluisteren. Willen jullie het daarna samen nalezen, met oefeningen voor alleen en samen? Dan is er mijn boek.
Liever lezen op je e-reader of telefoon? Bestel het e-book (€ 14,99). Meer over het boek lees je op jetweedepuberteit.nl.
Wil je hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn traject Feminine Pleasure.
Liefs, Sas