Ik spreek vaak met vrouwen van 40+ over de overgang. En elke keer is er veel verbazing, vooral over hoe weinig we eigenlijk weten. Bij vrouwen zelf, bij hun partners, en soms ook bij artsen en behandelaars. Daarom leg ik in deze blog de vier fasen van de overgang uit: wat er per fase in je lijf gebeurt, wat er in intimiteit kan veranderen en hoe je hier als koppel samen doorheen gaat.
In het kort
De overgang kent vier fasen: de pre-menopauze, de perimenopauze, de menopauze en de postmenopauze. Het hele proces kan rond je 35e beginnen en tien tot vijftien jaar duren, en de menopauze zelf is maar één moment: je allerlaatste menstruatie. In elke fase van de overgang kan er in je lijf, en dus ook in bed, iets anders spelen, van een verlangen dat responsief wordt tot droogte en pijn bij het vrijen.
Veel termen worden door elkaar gebruikt. Menopauze, perimenopauze, overgang. Eerlijk is eerlijk: ik wist tot een paar jaar terug ook niet precies hoe het zat. Terwijl het een groots proces is dat jaren duurt.
Welke fasen heeft de overgang?
De overgang is een proces, geen moment. Het kan rond je 35e al beginnen en tien tot vijftien jaar duren. Binnen dat proces onderscheiden we vier fasen:
- Pre-menopauze: de periode vóór de eerste duidelijke klachten.
- Perimenopauze: dé overgang zoals we die kennen, de jaren waarin de klachten merkbaar worden.
- Menopauze: het moment van je allerlaatste menstruatie.
- Postmenopauze: de fase daarna, waarin je lijf een nieuwe balans zoekt.
Hieronder loop ik de fasen van de overgang één voor één met je door. Want per fase kan er in je lijf, en dus ook in bed, iets anders spelen.
Fase 1: de pre-menopauze, vóór de klachten
Dit is de periode vóór de zichtbare symptomen. Toch kunnen de hormonale schommelingen al begonnen zijn. Vaak merk je subtiele veranderingen in je stemming of je energie, nog zonder duidelijke lichamelijke signalen.
Progesteron is vaak het eerste hormoon dat vertrekt, soms al rond je 35e. Het is je natuurlijke rustgever. Daalt het, dan slaap je lichter en word je sneller onrustig en prikkelbaar.
Ook in intimiteit kan er al iets schuiven. Bij de meeste vrouwen werkt verlangen responsief, zeker vanaf de premenopauze. Je zin borrelt dan niet meer vanzelf op, maar ontstaat pas als er iets gebeurt wat prettig voelt. Een aanraking, een kus, tijd om te landen. Veel vrouwen denken dan dat er iets mis met ze is. Er is niets mis, je verlangen werkt anders. Lees er meer over in je libido terugvinden na je 40e.
Fase 2: de perimenopauze, dé overgang
Dit is de bekendste fase: de jaren rondom de menopauze waarin de klachten merkbaar worden. Het aantal eicellen neemt af, je oestrogeen daalt en je lichaam verandert van vruchtbaar naar niet meer vruchtbaar. Meestal beginnen de eerste klachten tussen je 40e en 55e, maar de daling van oestrogeen is vaak al eerder ingezet.
Wat je in deze fase kunt merken:
- Opvliegers, nachtzweten, warmtegolven en hartkloppingen.
- Een onregelmatige, onvoorspelbare cyclus.
- Slecht slapen, stemmingswisselingen, vergeetachtigheid, angst of somberheid.
- Een energie-achtbaan.
- Minder zin in seks, vaginale droogheid of pijn bij het vrijen.
Het vertrouwde ritme van je cyclus kan jarenlang veel grilliger worden. Niet alleen per maand, ook per week en per dag. Soms ben je binnen een paar uur alweer iemand anders.
In intimiteit vraagt je verlangen in deze fase bewuste aandacht, en penetratie kan pijnlijk worden. Oestrogeen schommelt grillig, waardoor het vaginale weefsel dunner en droger kan worden en je opwinding trager op gang komt. Daarbij zetten de schommelingen je zenuwstelsel sneller in een staat van alertheid. In bed blijft je systeem dan eerder alert, in plaats van zich over te geven.
En belangrijk om te weten: je kunt al midden in deze fase zitten terwijl je nog gewoon iedere maand menstrueert. Lees daarover nog ongesteld en toch in de overgang.
Fase 3: de menopauze, één moment
De menopauze is het moment van je allerlaatste menstruatie. Dat weet je pas achteraf, als je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest. Gemiddeld gebeurt dat rond je 50e, maar het kan van begin 40 tot eind 50. Het is het einde van je vruchtbare periode.
Rond dit moment ervaren veel vrouwen opvliegers, vaginale droogheid en slaapproblemen, door de verminderde productie van oestrogeen. De menopauze zelf is eigenlijk maar één dag in je leven.
Fase 4: de postmenopauze, een nieuwe balans
Dit is de fase na je laatste menstruatie. Je eicellen zijn op en je eierstokken maken geen oestrogeen meer. Je lichaam moet het nu hebben van de productie door je bijnieren en je vetweefsel. Dat vraagt tijd: je lijf zoekt een nieuwe hormonale balans, en dat duurt gemiddeld twee tot vijf jaar. Je energie, je emoties en hoe je je lichaam beleeft, veranderen blijvend.
Oestrogeen daalt nu structureel. Het vaginale weefsel wordt dunner, droger en minder elastisch, en je vulva kan gevoeliger worden. Herken je dat? Lees dan ook over droogte en pijn bij het vrijen. Je seksualiteit krijgt in deze fase opnieuw vorm. Ze wordt niet minder, maar anders. En anders kan rijker zijn.
Herken je dit? Mijn boek Je Tweede Puberteit gaat over precies deze fase: wat elke vrouw moet weten over intimiteit rond de overgang.
Wat de fasen van de overgang doen met intimiteit
Hormonen werken altijd samen. Oestrogeen en progesteron dalen, en ook testosteron daalt, al gaat dat geleidelijk. Het is een van de spelers in je seksuele drive, niet de dirigent. Klachten zijn zelden terug te brengen tot één hormoon, want ook je slaap, je stress, je relatie en je levensfase spelen mee.
Wat ik vaak zie: je lijf verandert, maar het seksuele script in je relatie is nog precies hetzelfde als vijftien jaar geleden. Misschien vraagt je lichaam inmiddels iets anders. Meer tijd, een andere vorm van aanraking, een andere context. Jouw lichaam is niet stuk. Het zoekt een nieuwe balans. Wil je hier dieper in duiken? Lees dan alles over intimiteit en seks rond de overgang.
Tips voor koppels: samen door de fasen van de overgang
Dit proces draagt elke vrouw zelf, maar ze hoeft het niet alleen te doen. Begrip begint bij kennis, maar groeit door verbinding. Ladies, stuur dit gerust door naar je partner.
- Maak het bespreekbaar vóórdat het escaleert. Wacht niet tot de spanning voelbaar is in de slaapkamer of in het dagelijks leven. Vragen die helpen: Hoe voel jij je in deze fase? Wat kan ik voor je betekenen? Wat verlang je van mij, fysiek, emotioneel en praktisch?
- Zet seks in het juiste perspectief. Intimiteit hoeft niet te verdwijnen, maar mag een andere vorm aannemen. Knuffelen, aanraking zonder verwachting, massages, samen in bad, vrijen zonder het “moeten” van een orgasme.
- Creëer veiligheid voor haar emoties. Stemmingswisselingen zijn niet persoonlijk, ze worden hormonaal aangestuurd. Als haar energie op is, is dat geen afwijzing van jou.
- Deel ook je eigen gevoel, zonder verwijt. Bijvoorbeeld: “Ik mis je nabijheid soms. Hoe kunnen we daar samen vorm aan geven?”
- Zoek samen nieuwe rituelen. Oude gewoontes passen misschien niet meer. Wat kan wél? Een vaste avondwandeling zonder telefoons, of een moment aan het einde van de dag: “Hoe was jouw dag écht?”
- Heb geduld. Dit is een proces, geen sprint. Haar lijf werkt hard aan een complete innerlijke herinrichting.
Veelgestelde vragen over de fasen van de overgang
Hoeveel fasen heeft de overgang?
De overgang kent vier fasen: de pre-menopauze, de perimenopauze, de menopauze en de postmenopauze. De menopauze zelf is maar één moment: je allerlaatste menstruatie.
Hoe lang duurt de overgang?
Het hele proces kan rond je 35e beginnen en tien tot vijftien jaar duren. Na de menopauze heeft je lichaam gemiddeld nog twee tot vijf jaar nodig om een nieuwe hormonale balans te vinden. Elke vrouw beleeft het anders.
Hoe weet ik in welke fase ik zit?
Je menopauze weet je pas achteraf, na twaalf maanden zonder menstruatie. Word je nog ongesteld, dan kun je toch al in de perimenopauze zitten. Twijfel je of heb je veel klachten? Bespreek het met een arts die zich in de overgang heeft verdiept. Voel je je niet gehoord, dan mag je een tweede mening vragen.
Meer weten? Lees Je Tweede Puberteit
In Je Tweede Puberteit lees je wat er in de fasen van de overgang in je lijf gebeurt, met de hormonale spelers in gewone taal en zonder medisch jargon. En vooral wat dat betekent voor je verlangen, je lichaam en je relatie. Wat elke vrouw moet weten over INTIMITEIT rond de OVERGANG.
Je eerste puberteit maakte je klaar voor de wereld van anderen. Je tweede maakt je klaar voor de wereld van jezelf.
Wil je je partner meenemen, maar leest hij niet zo graag? Laat hem dan luisteren naar aflevering 399 van Afvallen in de Overgang met Shirley Verduin en naar aflevering 424 van de Positioneer Jezelf Podcast met Susan Veldkamp, waarin ik vertel over intimiteit rond de overgang. En willen jullie de fasen er samen nog eens bij pakken, met oefeningen voor alleen en samen? Dat kan in mijn boek.
Liever lezen op je e-reader of telefoon? Bestel het e-book (€ 14,99). Meer over het boek lees je op jetweedepuberteit.nl.
Wil je hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn traject Feminine Pleasure.
Liefs, Sas