Ik wilde vroeger het liefst seks met het licht uit. In het donker kon ik mijn “tekortkomingen” verstoppen: een randje cellulitis, een rolletje hier of daar. Licht uit voelde veilig. Herken je dat? Rond de overgang kan dat gevoel ineens veel groter worden, want je lijf verandert zichtbaar. Je zelfbeeld in de overgang wankelt, en dat merk je niet alleen voor de spiegel, maar ook in bed.
In het kort
Je zelfbeeld rond de overgang komt onder druk te staan doordat je lichaam verandert terwijl je ooit hebt geleerd dat jong zijn goed is en ouder worden slecht. Die onzekerheid haalt je tijdens seks uit je lijf en in je hoofd. Wat helpt, is een andere vraag stellen: niet “hoe ziet mijn lichaam eruit?”, maar “wat kan mijn lichaam?”. Kracht opbouwen, je lijf van binnenuit leren voelen en samen met je partner veiligheid maken, geven je zelfbeeld een stevigere basis dan de spiegel ooit kan.
Waarom wankelt je zelfbeeld in de overgang?
Omdat je lichaam verandert, en omdat je een verhaal over vrouw-zijn meedraagt dat je nooit zelf hebt gekozen. Je zelfbeeld is hoe je naar jezelf kijkt en wat je over jezelf denkt, ook over je lijf. En dat beeld is voor een groot deel van buitenaf ingevuld.
Denk aan films waarin de heldin altijd mooi was en de oudere vrouw een bijrol speelde, en reclames die je vertelden dat je moest afvallen en je rimpels moest verbergen. Zo leerde je, zonder dat iemand het hardop zei: jong is goed, oud worden is slecht. Begeerlijk zijn is je waarde.
En dan komt de overgang (in Vlaanderen vaak de menopauze genoemd). Misschien verandert je buik. Misschien voel je je minder strak, of ineens ouder als je in de spiegel kijkt. Dan raakt dat oude verhaal je precies op je zachtste plek. Wil je weten wat er verder allemaal verandert, lees dan mijn pijlerblog over intimiteit en seks rond de overgang.
Wat doet onzekerheid over je lichaam met seks?
Het haalt je uit je lijf en zet je in je hoofd. Je lichaam is aanwezig, maar je gedachten dwalen kilometers ver weg. En daar, in je hoofd, kan opwinding niet groeien.
Veel vrouwen kennen het stemmetje dat harder schreeuwt dan hun verlangen. “Zie ik er wel goed uit?” “Kan het licht even uit?” “Dit kan hij toch niet aantrekkelijk vinden?” “Ik moet echt gaan sporten.” Zulke gedachten komen vaak op in standjes waarin je je partner niet ziet en niet kunt aanraken. Je verdwijnt dan makkelijker in je eigen binnenwereld, terwijl hij jou juist heel goed ziet.
Als relatie- en intimiteitscoach en bodyworker zie ik het steeds weer: veel vrouwen beleven hun lichaam vooral van buitenaf. Hoe zie ik eruit, wat vindt mijn partner, is mijn buik zichtbaar, doe ik het goed, duurt het niet te lang? Ook tijdens seks bekijken we ons lichaam vaak meer dan dat we het bewonen.
Herken je dit? Mijn boek Je Tweede Puberteit gaat over precies deze fase: wat elke vrouw moet weten over intimiteit rond de overgang.
Die ene opmerking die je al jaren meedraagt
Bijna iedere vrouw draagt ergens een oordeel mee over hoe haar lichaam, en ook haar vagina, hoort te zijn. Ik hoor het voortdurend in mijn praktijk. Een opmerking van een jongen op de camping. Een grap van een klasgenoot. Eén zin van een ex, tijdens de seks, die dertig jaar later nog steeds in je zit.
Daarnaast is er het plaatje uit porno en films: strak, symmetrisch, altijd nat, altijd klaar. Een verzonnen beeld, opgeslagen als een oude dia. Zolang je je daaraan spiegelt, blijf je checken en aanpassen. En die spanning zit niet alleen in je hoofd, ze gaat vastzitten in je lijf. Jouw lichaam wijkt niet af. Het is gewoon jouw lichaam. Alleen dat al accepteren haalt vaak een enorme laag druk weg.
Van “hoe zie ik eruit?” naar “wat kan mijn lijf?”
De sterkste stap voor je zelfbeeld in de overgang is een andere vraag. Niet: hoe ziet mijn lichaam eruit? Maar: wat kan mijn lichaam? Dat is een fundamenteel andere manier van kijken, en kracht is daarbij een verrassend goede ingang.
De overgang wordt vaak gebracht als het begin van achteruitgang. Minder oestrogeen, minder spiermassa, minder jong. Maar een vrouw kan na haar laatste menstruatie nog tientallen jaren leven, en dat is in de natuur behoorlijk uitzonderlijk. Volgens een bekende theorie waren oudere vrouwen onmisbaar door hun kennis en zorg voor hun familie. Alleen jouw vruchtbare fase eindigt. Jij niet.
Wat krachttraining met je zelfbeeld doet
Zonder training verlies je met de jaren spiermassa en kracht. Krachttraining houdt je zelfstandig en je botten sterk, en je bent nooit te oud om te beginnen. Maar voor je zelfbeeld gebeurt er nog iets: je merkt dat je sterker wordt. Een gewicht dat je vandaag nauwelijks van de grond krijgt, kan over een paar maanden je warming-up zijn. Je ziet jezelf iets doen waarvan je jarenlang dacht dat het niets voor jou was.
Zodra je je lichaam als krachtiger ervaart, sijpelt dat door naar je intimiteit. Naar hoe vrij je je voelt als je naakt bent, hoeveel ruimte je inneemt en hoe makkelijk je jezelf laat zien en aanraken. En als je een serieus gewicht optilt, kun je niet alleen in je hoofd zitten. Je voelt je voeten, je adem, je grens. Je beleeft je lichaam weer van binnenuit.
Twee nuances. Je leest online vaak dat krachttraining je testosteron en daarmee je libido opkrikt. Zo rechtstreeks werkt het niet; je hormonen en je seksualiteit zijn veel complexer. En sterker is bij je bekkenbodem niet altijd beter: een gezonde bekkenbodem kan aanspannen én loslaten. Heb je pijn bij seks, urineverlies of moeite met ontspannen, laat dan een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut meekijken.
Hoe werk je samen aan je zelfbeeld in de overgang?
Door van je relatie een plek te maken waar schaamte mag smelten. We denken vaak dat je eerst zelfverzekerd moet zijn voordat je vrij kunt zijn in seks. Maar vrijheid groeit juist in veiligheid, en die kun je samen bouwen.
- Vraag wat helpt. “Wat kan ik zeggen of doen als je je onzeker voelt? Wat heb je van mij nodig om je veiliger bij me te voelen?”
- Laat het hardop horen. Zit je partner in haar of zijn hoofd, dan helpt het om woorden van de ander te horen. Wat je mooi vindt, wat je waardeert, waar je van geniet.
- Oefen met ontvangen. Maak je een compliment meteen kleiner? Dan schiet je systeem vaak al dicht voordat je erover kunt nadenken. Adem het eerst in, en zeg gerust: “Ik vind dit lastig, maar ik wil leren het te ontvangen.”
- Raak aan zonder doel. Niets moet, alles mag. Het gaat niet om het perfecte lijf of het perfecte plaatje, maar om echte aanwezigheid.
En het licht? Tegenwoordig doe ik het meestal aan. Dan zie ik mijn partner beter, ben ik meer aanwezig en is er meer intiem oogcontact. En soms kies ik bewust voor uit, om nóg meer te kunnen voelen. Allebei mag, zolang je het kiest en je niet verstopt. Wil je verder lezen over hoe genot verandert in deze fase, lees dan mijn blog over je orgasme rond de overgang, en wie geen partner heeft vindt meer in single rond de overgang.
Veelgestelde vragen over zelfbeeld en de overgang
Is het normaal om onzeker te worden over je lichaam in de overgang?
Ja, heel normaal. Je lichaam verandert, terwijl je ooit leerde dat jong zijn je waarde bepaalt. Veel vrouwen voelen zich minder strak of herkennen zichzelf minder in de spiegel. Dat zegt niets over je waarde, wel over het verhaal dat je meekreeg.
Kan een negatief zelfbeeld mijn zin in seks beïnvloeden?
Zeker. Onzekerheid zet je in je hoofd, en vanuit je hoofd kan opwinding moeilijk groeien. Je gaat jezelf bekijken in plaats van voelen. Hoe meer je je lijf van binnenuit ervaart, hoe meer ruimte er komt voor lust en genot.
Helpt krachttraining tegen onzekerheid in de menopauze?
Het kan veel doen voor hoe je je lichaam ervaart: je voelt jezelf sterker worden en leert weer van binnenuit te voelen. Het is geen behandeling waarna je na drie weken weer zin hebt, en het verhoogt je libido niet rechtstreeks. Maar het verschuift je vraag van “hoe zie ik eruit?” naar “wat kan ik?”.
Wat kan mijn partner doen als ik me onzeker voel tijdens seks?
Aanwezig blijven en het hardop laten horen: met woorden, met adem, met iets liefs. Vraag je partner ook om te vragen wat jou helpt. Zo maken jullie samen een cirkel van veiligheid waarin schaamte langzaam kan loslaten.
Sterker in je lijf, vrijer in bed: lees Je Tweede Puberteit
In mijn boek lees je hoe je het oude verhaal over vrouw-zijn herschrijft, waarom kracht en zachtheid in deze fase samengaan, en hoe je je lichaam opnieuw leert vertrouwen. Met oefeningen voor alleen en samen. Je Tweede Puberteit. Wat elke vrouw moet weten over INTIMITEIT rond de OVERGANG.
Hoor je het liever? Ik vertel over intimiteit rond de overgang in aflevering 399 van Afvallen in de Overgang met Shirley Verduin en in aflevering 424 van de Positioneer Jezelf Podcast met Susan Veldkamp. En alles rustig nalezen kan in mijn boek.
Liever lezen op je e-reader of telefoon? Bestel het e-book (€ 14,99). Meer over het boek lees je op jetweedepuberteit.nl.
Wil je hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn traject Feminine Pleasure.
Liefs, Sas