Zondagavond. Zij zit op de bank, hij staat in de keuken met zijn telefoon. Er is niks gebeurd, en toch voelt ze het meteen: hij is weg. Zo begint aantrekken en afstoten in een relatie bijna altijd: niet met een knallende ruzie, maar met een klein moment waarop de één gaat zoeken en de ander verdwijnt.
In het kort
Aantrekken en afstoten in een relatie is een patroon waarin de één toenadering zoekt zodra het contact wegvalt, en de ander afstand neemt zodra het te intens wordt. Hoe harder de één trekt, hoe verder de ander zich terugtrekt. Het is geen onwil en geen gebrek aan liefde, maar een dans tussen twee zenuwstelsels die allebei veiligheid zoeken. Je doorbreekt hem door het begin te herkennen en op dat moment één eerlijke zin te zeggen.
Eén avond, twee zenuwstelsels
Laten we die zondagavond even afspelen.
“Is er iets?” vraagt ze.
“Nee hoor.”
Ze hoort de toon. Kort. Vlak. Ze vraagt het nog eens, iets zachter. Dan iets harder. “Je doet al de hele avond zo.” Hij legt zijn telefoon weg en pakt hem weer op. “Ik ben gewoon moe.” Ze loopt achter hem aan naar boven. Hij gaat douchen. Lang.
Wat er in haar gebeurt. Haar lijf registreert: contact weg, gevaar. Haar systeem gaat aan. Woorden, vragen, contact zoeken. Dat is een overlevingsreactie, en helemaal niet gek. Zij noemt het liefde. Haar zenuwstelsel noemt het overleven.
Wat er in hem gebeurt. Precies het tegenovergestelde. Diezelfde intensiteit, al die vragen en al die energie, voelt voor zijn systeem als te veel. Het zegt: stap terug. Niet omdat zij niet belangrijk is, maar omdat afstand op dat moment zijn manier is om te reguleren.
Zij voelt afwijzing. Hij voelt bescherming. En om half elf liggen ze naast elkaar in bed, allebei eenzaam.
Wat is aantrekken en afstoten in een relatie precies?
In de relatietherapie heet deze dans de pursuer-withdrawer-dynamiek: de één achtervolgt, de ander trekt zich terug. Het is een cirkel die zichzelf in stand houdt. Hoe harder de één zoekt, hoe meer de ander afstand neemt, en hoe meer die afstand neemt, hoe meer het systeem van de ander in paniek schiet.
Belangrijk: het is geen label voor personen. Jij bent niet “de zeur” en hij niet “de muur”. Het is een dynamiek tussen twee zenuwstelsels. En in de scène hierboven kan hij net zo goed zij zijn, of staan er twee vrouwen of twee mannen.
Jullie zijn allebei bezig jezelf veilig te voelen. Alleen doen jullie dat, onbewust, op een manier waardoor de ander zich juist onveiliger voelt.
Waarom trekt mijn partner zich terug als ik dichterbij kom?
Omdat nabijheid in het lijf van je partner iets activeert wat hij of zij niet kan plaatsen, vaak iets wat ouder is dan jullie relatie. Hoe jij nu staat tegenover je partner, is ook hoe je ooit leerde staan tegenover de mensen van wie je afhankelijk was. Dichtbij, omdat afstand ooit verlating betekende. Verder weg, omdat nabijheid ooit te veel was.
Als relatie- en intimiteitscoach en bodyworker vraag ik koppels soms om gewoon te gaan staan in de ruimte, zonder uitleg. De één zet automatisch twee stappen naar voren zodra er afstand ontstaat. De ander stapt achteruit zodra de ander dichterbij komt: schouders omhoog, adem vast.
En de partner die je kiest is zelden toevallig. We kiezen iemand die past in wat ons systeem herkent. Hoe dat begint in je jeugd, lees je in mijn blog over je hechtingsstijl in je relatie.
Als je aantrekkingskracht verwart met spanning
Er is nog een kant aan aantrekken en afstoten in je relatie: de aantrekking zelf. Sommige mensen voelen zich juist aangetrokken tot iemand die onvoorspelbaar is, die komt en gaat. En bij de partner die er altijd gewoon is, die niet weggaat en niet schreeuwt, roept het systeem: geen chemie.
Dat komt doordat opwinding en activatie heel erg op elkaar lijken. Opwinding is verlangen dat ontstaat in een lijf dat zich veilig genoeg voelt. Activatie is je zenuwstelsel dat in een bekende staat van alertheid schiet, met pieken en dalen en adrenaline. Wie opgroeide met liefde die samenging met spanning, kan die piek aanzien voor verlangen. Die stabiele partner is dan geen saaie Harry. Je systeem herkent de rust alleen nog niet als een plek waar verlangen mag ontstaan.
Hoe doorbreek je aantrekken en afstoten in je relatie?
Door samen het begin van de spiraal te leren herkennen, en op dat moment iets anders te doen dan je reflex. Niet op het hoogtepunt, maar vlak ervoor: het moment waarop je voelt “nu ga ik trekken” of “nu klap ik dicht”.
- Zeg één zin, geen tien vragen. Voor wie zoekt: “Ik voel dat ik je even kwijtraak en dat maakt me onrustig. Wil je me even vasthouden?” Voor wie terugtrekt: “Ik ben er nog. Ik heb even ruimte nodig. Ik kom zo terug.” Die ene zin geeft het zenuwstelsel van de ander iets om op te landen.
- Voor de zoeker: vertraag. Je neiging is om de ander mee te trekken in jouw tempo. Vraag jezelf eens niet af waarom de ander nooit beweegt, maar wat het in jóu raakt dat jij altijd de eerste stap zet.
- Voor de terugtrekker: kom terug, en zeg dat je terugkomt. Voor de ander zijn stilte en verdwijnen namelijk één en hetzelfde. Een kwartier ruimte met een belofte erbij is iets heel anders dan een avond zwijgen.
- Benoem de glijbaan. “Volgens mij zitten we weer in ons oude ding. Jij trekt je terug, ik probeer te lijmen.” Benoem het patroon, niet de inhoud.
Of jij eerder zoekt of ruimte neemt, heeft alles te maken met je zenuwstelsel en je hechting. Wie pas rustig wordt als het fysieke contact er weer is, herkent zich vaak in de Hunkeraar. Wie pas opent als dichtbij komen een eigen keuze is, eerder in de Zelfstandige Zoeker. Doe de gratis De 8 Intieme Liefdestalen test eens allebei en leg je uitslagen naast elkaar.
Dezelfde avond, één zin anders
Terug naar zondagavond. Hij staat in de keuken met zijn telefoon. Zij voelt het weer: hij is weg. Haar adem gaat omhoog, de eerste vraag ligt al op haar tong.
Ze slikt hem in. Ze voelt haar voeten op de vloer. “Ik voel dat ik je even kwijtraak. Wil je me even vasthouden?”
Hij kijkt op. Legt zijn telefoon neer. “Ik ben er nog. Ik zit gewoon nog in mijn hoofd van het werk. Geef me een kwartiertje, dan kom ik bij je.”
Hij gaat douchen. En na een kwartier komt hij naast haar op de bank zitten.
Misschien vliegen jullie de volgende keer alsnog drie keer uit de bocht. Dat hoort erbij. De winst zit niet in het voorkomen van triggers, maar in hoe snel jullie samen herkennen wat er gebeurt. Heb je het idee dat jullie steeds in hetzelfde gesprek belanden? Lees dan ook waarom je steeds dezelfde ruzie hebt.
Veelgestelde vragen over aantrekken en afstoten in een relatie
Is aantrekken en afstoten in een relatie normaal?
Ja, dit patroon komt bij heel veel koppels voor. De één zoekt contact zodra het wegvalt, de ander neemt afstand zodra het te intens wordt, en zo houden jullie elkaar onbewust vast in dezelfde dans. Het zegt niets over hoeveel jullie van elkaar houden, wel iets over hoe jullie zenuwstelsels reguleren.
Wat kan ik doen als mijn partner zich terugtrekt na een ruzie?
Ga niet achter je partner aan met vragen of uitleg, want dat voelt voor een systeem dat al overloopt als nog meer druk. Zie de stilte als een signaal dat je partner even niets meer kan ontvangen. Spreek op een rustig moment af hoe jullie terugkomen bij elkaar, bijvoorbeeld: ik neem een kwartier ruimte en kom daarna naar je toe.
Heeft mijn partner bindingsangst als hij steeds afstand neemt?
Niet per se. Afstand nemen is vaak de manier waarop een zenuwstelsel reguleert als het te intens wordt, niet een bewuste keuze tegen jou. Wees voorzichtig met snelle labels: onder terugtrekken kan ook schaamte, vermoeidheid of oude pijn zitten.
Kun je aantrekken en afstoten samen doorbreken?
Ja, veel kun je samen veranderen door het patroon te leren herkennen, het hardop te benoemen en vooraf af te spreken wat jullie zeggen als het begint. Het is geen quick fix en het lukt niet meteen perfect. Zit er veel oude pijn onder, dan helpt het om er met iemand naast je naar te kijken.
Welke Intieme Liefdestaal spreken jullie?
De dans van zoeken en terugtrekken laat precies zien hoe verschillend twee lijven omgaan met nabijheid. Daarom ontwikkelde ik De 8 Intieme Liefdestalen. Ze laten zien hoe jouw zenuwstelsel reageert als iemand dichtbij komt, en wat jij nodig hebt om open te blijven. Ze komen bovenop de bekende vijf liefdestalen, die ik waanzinnig vind, en voegen er een paar diepere lagen aan toe.
Na De 8 Intieme Liefdestalen test zie je je profiel en krijg je drie inkijkjes: in je zenuwstelsel en hechtingsstijl, in je triggers en patronen in de relatie, en in handvatten voor jou en je partner. Doe hem allebei, dan zie je wie van jullie zoekt en wie ruimte nodig heeft, en vooral waarom.
De quiz en je uitslag zijn helemaal gratis (20 vragen, ca. 8 minuten). Wil je daarna verder de diepte in, dan kun je je persoonlijke rapport bestellen, nu voor € 17 in plaats van € 47.
Willen jullie hier persoonlijk mee aan de slag? Kijk dan naar mijn D.E.E.P. LOVE koppelstraject.
Liefs, Sas